تاریخ انتشار :شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶.::. ساعت : ۴:۲۲ ب.ظ
print
فاقددیدگاه

فرصت‌های انتخاب تبریز به عنوان پایتخت گردشگری جهان اسلام در سال ۲۰۱۸

از بسترهای گسترش همکاری ميان اعضای کنفرانس اسلامی توسعه گردشگری میان کشورهای عضو و توسعه زیرساخت‌های توریستی در کشورهای اسلامی است. در نهمین اجلاس وزرای گردشگری کشورهای اسلامی در نیجریه، تبریز برای سال 2018 به‌عنوان پایتخت گردشگری اسلامی انتخاب شد.

دریافت نسخه چاپی دریافت نسخه تلفن همراه

Tab - فرصت‌های انتخاب تبریز به عنوان پایتخت گردشگری جهان اسلام در سال 2018

اندیشکده راهبردی تبیینیکی از اهداف سازمان کنفرانس اسلامی که در سال ۱۹۶۹ تشکیل شد، ارتقای همبستگی اسلامی و همکاری در زمینه‌های مختلف میان اعضا و افزایش تفاهم میان دولت‌های عضو و غیرعضو است[۱]. از بسترهای افزایش این همکاری توسعه گردشگری میان کشورهای عضو و گسترش زیرساخت‌های توریستی در کشورهای اسلامی است. در این راستا گردشگری اسلامی دارای پتانسیل بسیاری برای رشد پایدار در کشورهای اسلامی می‌باشد. برای پیگیری چنین هدفی تاکنون ۹ جلسه میان وزرای گردشگری کنفرانس اسلامی برگزار شده است و کارشناسانی از این کشورها درباره مشارکت بخش‌های خصوصی و دولتی در جهت تقویت این بخش گرد هم آمده‌اند[۲].

در این اجلاس‌ها نمایندگان کشورهای اسلامی خواستار ترویج گردشگری اسلامی از طریق احداث و گسترش هتل‌ها، اقامتگاه‌ها، ترویج غذای حلال، سرگرمی و امکانات ورزشی مطابق با شریعت اسلامی بوده‌اند. آن‌ها همچنین خواستار معرفی و تبلیغ گردشگری اسلامی در مجامع بین‌المللی هستند[۳]. ازجمله در اجلاسی که در تهران برگزار شده است، بیانیه‌ای در حوزه گردشگری تصویب شد؛ مبنی بر اینکه شرکت‌کنندگان به دبیرخانه سازمان کنفرانس اسلامی وکالت می‌دهند تا با مشورت کشورهای عضو، سالانه عنوان پایتخت گردشگری جهان اسلام را به‌عنوان جایزه به شهری که بیشترین تلاش را در راستای گسترش توریسم به عمل آورده است، اطلاق نماید. در همین بیانیه پیشنهاد ایران مبنی بر تأسیس جایزه بین‌المللی صنایع دستی به مثابه یکی از اقداماتی که برای رسیدن به این اهداف ضرورت دارد، مورد تأیید قرار گرفت. در این راستا در سال ۲۰۱۵ دانشگاه هنر اسلامی تبریز که تا پیش از این در سال ۲۰۱۳ اولین جشنواره بین‌المللی هنرهای اسلامی و صنایع دستی را با همکاری مرکز تحقیقات تاریخ، هنر و فرهنگ جهان اسلام، وابسته به کنفرانس اسلامی برگزار کرده بود، در طی دومین جشنواره‌اش جایزه خلاقیت و نوآوری در هنرهای اسلامی و صنایع دستی را بنیان‌گذاری و به هنرمندان بیش از ۳۶ کشور اسلامی اهدا نمود[۴].

 

تقویت جایگاه گردشگری داخلی و خارجی در طرح‌های توسعه تبریز به نحوی که فرهنگ آذری به گردشگران داخلی معرفی و فرهنگ ایرانی- اسلامی در میان توریست‌های ترک و آذری تبلیغ گردد.

 

بر این اساس در نهمین اجلاس وزرای گردشگری کشورهای اسلامی در نیجریه، تبریز برای سال ۲۰۱۸ به‌عنوان پایتخت گردشگری اسلامی انتخاب شد. انتخاب پایتخت گردشگری اسلامی از سال ۲۰۱۵ با انتخاب قدس از فلسطین آغاز شده بود. سپس شهرهای مدینه و قونیه از ترکیه بدین عنوان انتخاب شدند[۵].

این انتخاب ابتکاری برای توسعه گردشگری بوده و نقش مهمی در توسعه پایدار کشورهای عضو و بهبود وضع معیشتی شهروندان آن ایفا می‌کند. چنانکه این عنوان می‌تواند فواید عظیم اجتماعی و اقتصادی برای شهر انتخاب‌شده در طول ایام پایتختی و سال‌های بعدی داشته باشد و فرصتی استثنایی برای تصحیح و معرفی چهره خود در سطح بین‌المللی در راستای توسعه گردشگری بیافریند. مؤلفه‌های تأثیرگذاری که در انتخاب شهرها در گردشگری اسلامی ذکر شده عبارت‌اند از: جذابیت‌های طبیعی، میزان گردشگران واردشده به شهر، درآمد گردشگری آن، تعداد موزه‌ها، گالری‌ها و بناهای تاریخی اسلامی در شهر، نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها و رخدادهای برگزار شده در شهر، ظرفیت هتل‌ها و مراکز تفریحی، توسعه زیرساخت و حمل‌ونقل درون‌شهری و دسترسی بین‌المللی به اطلاعات شهری[۶].

 

تاریخ تبریز

تبریز که از گذشته مرکز ایالت آذربایجان ایران بوده است، می‌تواند، از فرصت‌های اقتصادی، گردشگری، ترانزیتی و تبلیغی این انتخاب بهره‌های شایسته‌ای ببرد. در کتاب نزهه­القلوب بنای تبریز به سال ۱۷۵ قمری و به دست همسر هارون‌الرشید نسبت داده شده است. اهمیت خاص این شهر از زمان غزنویان و سلجوقیان آغاز شد و به پایتختی این حکومت‌ها در مقاطعی انتخاب شد. این شهر در دوره ایلخانیان و به‌خصوص غازان خان به حد اعلای رونق و شکوه رسید. همچنین اوزون حسن تبریز را پایتخت خویش قرار داد و کاخ‌های عظیم و پیشرفت اقتصادی بی‌نظیری را در آن به وجود آورد که مورد تحسین جهانگردان اروپایی بود. از سال ۹۰۶ هجری که شاه اسماعیل صفوی بر آن دست یافت و مذهب شیعه را در ایران رسمی ساخت، تبریز به‌عنوان مرکز سیاسی و فرهنگی ایران جدید در اوج درخشید. این شهر تمدن شیعی و ایرانی را در برابر امپراتوری سنی مذهب عثمانی نمایندگی می‌کرد. در دوره قاجاریه و به‌خصوص زمان عباس میرزا تبریز مقر رسمی ولیعهد شد. در این عهد تبریز روی به خوشی و آبادی نهاد و مسیرهای ترانزیتی آن به قفقاز، روسیه و ترکیه موجب رشد بازرگانی آن شد. تاریخ تبریز در قرن بیستم نیز هیجان‌انگیز است. این شهر در جنبش ملی مشروطه نقش مهمی ایفا کرد و در سال ۱۹۰۸ به رهبری قهرمانانی چون ستارخان و باقرخان شورشی به یادماندنی را آغاز کرد[۷]. در حوادث پیش از انقلاب اسلامی هم تبریز نقش سرنوشت سازی داشت. در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ مردم و علمای این شهر به مناسبت چهلمین روز قیام مردم قم، به برگزاری مراسم سوگواری پرداختند که با ممانعت قوای دولتی و اعتراض مردم بدان به درگیری انجامید و در نهایت به شورشی بزرگ و سرکوبی وسیع انجامید[۸].

 

تبریز مهم‌ترین کانون جمعیتی شمال غرب و غرب کشور محسوب می‌گردد. وسعت و جمعیت این شهر از باکو پایتخت جمهوری آذربایجان بیشتر است و قابلیت بسیاری برای رقابت فرهنگی و رشد اجتماعی در قیاس با آنکارا و استانبول ترکیه دارد

 

با این وصف، تبریز اهمیت تاریخی، سیاسی و فرهنگی بسیاری برای ایران دارد و از کانون‌های تمدنی کشورمان محسوب می‌گردد. این شهر در حال حاضر مرکز ثقل فعالیت­های اقتصادی منطقه شمال غرب ایران است. مرکزیت مطلوب جغرافیایی و موقعیت مناسبت ارتباطی و مبادلاتی در کنار تداوم سابقه شهرنشینی و صنعت گری از علل اصلی حفظ موقعیت اقتصادی برتر تبریز به شمار می­روند[۹]. همچنین به دلیل همسایگی با ترکیه و آذربایجان که دارای تاریخ و فرهنگ مشترکی با ایران هستند، تبریز قابلیت مبادله فرهنگی و سیاسی را با این دو کشور دارد.

 

گردشگری اقتصادی و سلامت

در طول ادوار تاریخی، تبریز آثار و ابنیه بسیاری را به‌عنوان میراث فرهنگی ایجاد نموده است. بازار تبریز که بزرگ‌ترین مجموعه تجاری سرپوشیده در ایران و جهان است، در گذشته بر سر راه جاده ابریشم قرار داشت. وجود صنایع دستی باارزش مانند فرش تبریز که شهرت جهانی دارد، از لحاظ اقتصادی نیز درآمدزاست. در نمایشگاه بین‌المللی تبریز که بزرگ‌ترین مرکز نمایشگاهی در ایران است، نمایشگاه‌های متعددی در زمینه صنایع دستی و فرش برپا می‌شود و افراد بسیاری را از داخل و خارج کشور بدین شهر می‌کشاند[۱۰].

بررسی وضعیت گردشگری ایران نشان می‌دهد که اصلی‌ترین وجه گردشگری تبریز، گردشگری سلامت و ورود توریست‌های خارجی به این شهر از کشورهای آذربایجان و ترکیه می‌باشد. گردشگران ورودی از این دو کشور حتی در سال‌های تحریم نیز به‌صورت پایدار بدان سفر کرده‌اند. طبق برآوردهای جهانی تا سال ۲۰۲۰ بیش از ۲۰ درصد درآمد گردشگری جهان را بخش گردشگری سلامت به خود اختصاص خواهد داد. در سال ۲۰۱۳ تبریز با جذب ۶۸۰۰۰۰ گردشگر خارجی که بخش عظیمی از آن‌ها مربوط به بخش سلامت بودند، توانست ۱۴ درصد بازار گردشگری کشور را به خود اختصاص دهد. در حالی که تعداد گردشگران کلی به استان بالغ بر ۳ میلیون نفر بود.

از دیگر فرصت­های تبلیغ توریستی شهر، انتخاب تبریز به‌عنوان شهر جهانی فرش دستباف از سوی شورای صنایع دستی در سال ۲۰۱۶، برگزاری جشنواره‌های هنرهای اسلامی و صنایع دستی جهان اسلام در شهر، برگزاری تور جهانی دوچرخه‌سواری آذربایجان، نامزدی تبریز برای پایتختی جوانان جهان اسلام و انتخاب آن به‌عنوان مدیر اطلس شهرهای اسلامی است[۱۱].

 

پیشنهادها

در پایان گفتار می‌توان پیشنهادهایی را برای بهره‌گیری از چنین فرصتی در جهت ارتقای اقتصادی و سیاسی شهر تبریز مطرح کرد:

۱- به دلیل اینکه ایران، آذربایجان و ترکیه عضو سازمان همکاری اقتصادی منطقه­ای[۱۲] هستند، فرصت این انتخاب و جذب گردشگران آن­ها به تبریز می­تواند، مناسبات فرهنگی و اقتصادی را میان سه کشور بهبود بخشد. ترویج گردشگری میان این سه کشور، معافیت از صدور روادید میان آن­ها و سرمایه گذاری برای جذب گردشگران بیشتر در این راستا مورد توجه است. وجود دین واحد، اشتراکات متنوع فرهنگی و تاریخی و حضور قابل توجه آثار تمدن ایرانی در این دو کشور موجب تسریع در وصول به این هدف خواهد شد.

 

ایران در عرصه رسانه‌ای با پخش سیمای آذری شبکه جهانی سحر، رادیو برون مرزی تبریز و راه‌اندازی سایت‌های اینترنتی سعی در شناساندن هویت اسلامی ایرانیان و مردم تبریز در بین مخاطبان و گردشگران خارجي نمايد.

 

۲- تبریز از سمت غرب با ارزروم ترکیه و از جهت شمال با نخجوان و جمهوری آذربایجان همسایه است که به دلیل برخی ملاحظات سیاسی و همچنین عوامل جغرافیایی و طبیعی کم­رنگ­ترین روابط همجواری در طول این خطوط به چشم می­خورد. یکی از دلایل عمده انزوای این منطقه نبود راه و شبکه حمل و نقل ایمن است. با اتصال راه آهن تبریز به نخجوان، ایروان، تفلیس و شهرهای ترکیه می­توان شاهد افزایش چشمگیر مبادلات بین­المللی و جذب گردشگر از جمهوری آذربایجان و ترکیه بود.

۳- تقویت جایگاه گردشگری داخلی و خارجی در طرح‌های توسعه تبریز به نحوی که فرهنگ آذری به گردشگران داخلی معرفی و فرهنگ ایرانی- اسلامی در میان توریست‌های ترک و آذری تبلیغ گردد. تبریز مهم‌ترین کانون جمعیتی شمال غرب و غرب کشور محسوب می‌گردد. وسعت و جمعیت این شهر از باکو پایتخت جمهوری آذربایجان بیشتر است و قابلیت بسیاری برای رقابت فرهنگی و رشد اجتماعی در قیاس با آنکارا و استانبول ترکیه دارد. از مفاهیم کلیدی که باید در این رابطه مورد توجه قرار گیرد، قدرت نرم است. قدرت نرم در برابر قدرت سخت قرار دارد و بر جذابیت‌های فرهنگی، تبلیغ ارزش‌های ملی، آداب و رسوم اجتماعی و ایدئولوژی تأکید می‌کند. یکی از اقداماتی که می‌تواند قدرت نرم ایران را در میان توریست‌ها افزایش بخشد، تقویت برنامه‌های شبکه استانی سهند و تهیه برنامه‌های بیشتر برون‌مرزی در شبکه آذری سحر است. این امر ضمن توسعه گردشگری، ظرفیت تبلیغ مذهب تشیع را در میان مردمان آن‌سوی رود ارس و فرهنگ ایرانی را در کشور ترکیه دارد و بسیاری از اهداف دیپلماسی خارجی و منطقه‌ای ایران را پوشش می‌دهد.

۴- استفاده از ظرفیت تاریخی حوزه‌های علمیه و بقاع متبرکه آذربایجان در گسترش فرهنگ تشیع در میان گردشگران و مهاجران مذهبی. از سال­های گذشته طلاب جمهوری آذربایجان برای تحصیل به حوزه علمیه تبریز و بناب در این استان می­آمدند. افرادی که برای تحصیل علوم دینی به ایران عازم می­شدند، تحت نفوذ روحانیون ایرانی قرار گرفته و بدین وسیله پس از بازگشت، اقدام به انتقال تعالیم اسلامی و ترویج شعائر دینی در آذربایجان می‌نمودند[۱۳]. این امر با رویکرد جدید و تأسیس شعبه­ای از جامعه المصطفی در تبریز می­تواند گردشگری مذهبی را میان ایران و مردم آذربایجان و شیعیان ترکیه گسترش بخشد.

۵- ایران در عرصه رسانه‌ای با پخش سیمای آذری شبکه جهانی سحر، رادیو برون مرزی تبریز و راه‌اندازی سایت‌های اینترنتی سعی در شناساندن هویت اسلامی ایرانیان و مردم تبریز در بین مخاطبان و گرشگران خارجی نماید.

 


پی نوشت:

[۱]- محمدرضا ضیائی بیگدلی، حقوق بین­الملل عمومی، تهران: انتشارات گنج دانش، ۱۳۸۷، چاپ سی و چهارم، صص ۲۷۰- ۲۶۹٫

[۲]- »International Tourism in the OIC Countries: Prospects and Challenges 2015«Organization of the Islamic Conference, 28 December 2015, http://www.sesric.org/publications-detail.php?id=358.

[۳]- Tabriz Named Capital of Islamic Tourism, Financial Tribune, Saturday, December 26, 2015, https://financialtribune.com/articles/travel/32815/tabriz-named-capital-of-islamic-tourism.

۴- مهدی محمد زاده، «تبریز «پایتخت گردشگری جهان اسلام»: پیشینه، فرصت‌ها و ضرورت‌ها»، فصلنامه علمی، آموزشی و پژوهشی، سال دوم، شماره ۸، تابستان ۱۳۹۳، ص ۲۰٫

[۵]- Islamic Tourism Capital for 2016 Konya’ conference was held in Konya, Organization of the Islamic Conference,

۰۴ March 2016, http://www.sesric.org/event-detail.php?id=1419.

۶- مهدی محمد زاده، همان، ص ۲۱- ۲۰٫

۷- ولادیمیر مینورسکی، تاریخ تبریز، ترجمه عبدالعلی کارنگ و به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تبریز: انتشارات آیدین، ۱۳۸۹، چاپ اول، صص ۶۸- ۳۶٫

۸- مصطفی مؤمنی، تبریز؛ جغرافیا، تاریخ، تهران: نشر کتاب مرجع، ۱۳۹۳، چاپ دوم، ص ۶۹٫

۹- مریم اصغری و محسن کلانتری، گردشگری تبریز «فرصت‌ها، چالش‌ها و راهبردهای توسعه»، زنجان: نشر آذرکلک، ۱۳۹۱، چاپ اول، صص ۶۱- ۶۰٫

۱۰- همان، صص ۱۴۱- ۶۷٫

۱۱- محمد زاده، همان، ۲۴- ۲۳

[۱۲]- Economic Cooperation Organization

۱۳- ولی جباری، شیعیان جمهوری آذربایجان، با راهنمایی محمود تقی زاده داوری، قم: انتشارات شیعه شناسی، ۱۳۸۹، ص ۳۴۵

برچسب ها: ~ ~ ~ ~ ~ ~

دیدگاه خود را به ما بگویید.

لطفا معادله را به روز کنید