نتایج انتخابات ترکیه و تأثیر آن بر سیاست‌های منطقه‌ای اردوغان

برگزاری انتخابات محلی اخیر ترکیه، حامل پیام‌های سیاسی و اقتصادی مهمی بود که می‌تواند رویکرد داخلی و منطقه‌ای دولت اردوغان را دچار تغییر یا تعدیل نماید.

اندیشکده راهبردی تبیین – حزب جمهوری­خواه خلق ترکیه بعد از هفده سال اثبات کرد که با تلاش دموکراتیک می­تواند عرصه سیاسی را به نفع خویش تغییر دهد. در شهرهایی که تورم در آن­ها دو رقمی بوده است، مخالفان آک پارتی توانستند پیروز انتخابات 31 مارس شوند.

انتخابات شهرداری‌های ترکیه یکی از قدیمی‌ترین انتخابات این کشور است که برای اولین بار در سال 1840 برگزار شد. کاهش مقبولیت و محبوبیت حزب حاکم در اثر مشکلات اقتصادی، تورم و بیکاری از یک­سو و عزم مخالفان دولت از سوی دیگر، اهمیت انتخابات اخیر را دوچندان ساخت. در این میان نتیجه آرای استانبول و آنکارا از اهمیت مضاعفی برخوردار بود و حزب عدالت و توسعه با شعار «استانبول برای ما داستانی عاشقانه است» و با تکیه بر جایگاه نقش اول داستان یعنی «اردوغان» در میان عامه‌ی مردم پا به عرصه رقابت انتخاباتی گذاشت تا ضمن استمرار بخشیدن به پیروزی‌های حزب حاکم از سال 2002 تا به امروز، روند تهاجمی خود در برابر مخالفان و پیگیری سیاست‌های ریاستی را تداوم بخشد؛ اما این بار همای سعادت بر شانه‌های سیاست‌مدار کهنه‌کار و جسور حزب عدالت و توسعه ننشست و شکستی غیرمنتظره برای وی و حزب متبوعش در استانبول و آنکارا رقم خورد. اردوغان پس از موفقیت کلی در انتخابات اعلام کرد که پیام این انتخابات و نتایج به دست آمده در استانبول و آنکارا را دریافت کرده و تغییراتی را برای هماهنگی با خواست و اراده مردم در سیاست‌های دولت ترکیه اعمال خواهد کرد. این سخنان به نوعی بیانگر پذیرش شکست از سوی وی بوده و باید دید که آیا در آینده نزدیک منطقه غرب آسیا شاهد تغییرات وعده داده شده از سوی اردوغان خواهد بود یا خیر. بر همین اساس نوشتار حاضر تأثیر احتمالی نتایج انتخابات شهرداری‌ها بر سیاست‌های آتی دولت اردوغان را تحلیل می­کند.

1- نتایج انتخابات شهرداری‌ها

انتخابات 31 مارس 2019 شهرداری­ها در ترکیه در حالی برگزار شد که حزب عدالت و توسعه برای پانزدهمین بار به عنوان حزب نخست در انتخابات پیروز شد؛ اما نتایج در شهرهای بزرگ به ویژه استانبول و آنکارا به نفع این حزب رقم نخورد. [1] میزان مشارکت در این انتخابات 84.67 درصد بود. حزب عدالت و توسعه (AKP ) 44.31 %، حزب جمهوری خواه خلق (CHP) 30.11 %، حزب خوب (IYI) 7.45 %، حزب حرکت ملی (MHP) 7.31 % و حزب دموکراتیک خلق­ها (HDP) 4.24 % از آرا را به دست آوردند. [2] احزاب مذکور بزرگ­ترین احزاب جمهوری ترکیه را تشکیل می­دهند.

شورای عالی انتخابات، صلاحیت تعدادی از نامزدها را بعد از پیروزی در انتخابات رد کرده است؛ این در حالی است که صلاحیت آن­ها از لحاظ حقوقی پیش از انتخابات تایید شده بود. بر این اساس حکم رسمی نامزدهای پیروز حزب کردی دموکراتیک خلق­ها (HDP) در شهرهای «ادرمیت»، «چالدران» و «توشبا» در استان وان، «باغلار» در استان «دیاربکر» و «تَکمان» و «دیگور داغ پینار» در استان «ارزروم» صادر نخواهد شد. دلیل این موضوع نیز اخراج این افراد از مشاغل خود بر اساس حکم حکومتی به دنبال کودتای پانزدهم جولای 2016 خوانده شده است. «عبدالله گل»، یازدهمین رئیس جمهور ترکیه بر همین اساس بیانیه­ ای منتشر کرد و چنین اقدامی را بسیار بحث­ برانگیز خواند. او تأکید کرده که در طول هفتاد سال گذشته انتخابات این کشور مورد سوال واقع نشده است. [3] این موضوع بر اعتبار ترکیه در بین افکار عمومی آسیب می­زند.

 

حکم رسمی نامزدهای پیروز حزب کردی دموکراتیک خلق ها (HDP) در شهرهای «ادرمیت»، «چالدران» و «توشبا» در استان وان، «باغلار» در استان «دیاربکر» و «تَکمان» و «دیگور داغ پینار» در استان «ارزروم» صادر نخواهد شد. دلیل این موضوع نیز اخراج این افراد از مشاغل خود بر اساس حکم حکومتی به دنبال کودتای پانزدهم جولای 2016 خوانده شده است

 

شورای عالی انتخابات ترکیه به دنبال اعتراضات صورت گرفته، رأی به تکرار انتخابات در دو شهر داده است. بر این اساس انتخابات شهرداری­ها در شهر «یوسفعلی» در استان «آرتوین» و شهر «کَسکین» در استان «کریکعلی» دوم ژوئن 2019 مجددا برگزار خواهد شد. حزب «آک پارتی» در شهر «کَسکین» و حزب جمهوری خواه خلق در شهر «یوسفعلی» به نتیجه انتخابات اعتراض کرده ­اند که با موافقت شورای عالی انتخابات مواجه شده است. با این حال هیچ یک از اعتراضات حزب دموکراتیک خلق ها (HDP) مورد پذیرش شورای عالی انتخابات واقع نشده است. «سزایی تملی» رئیس مشترک این حزب، مهندسی انتخابات و نقش ­آفرینی فرماندارها و بخشدارها به نفع «آک­پارتی» را از جمله جرایم صورت گرفته در برخی از حوزه ­­های انتخاباتی خوانده است. «صلاح‌الدین دمیرتاش»، رئیس مشترک پیشین حزب دموکرتیک خلق­ها نیز که در حال حاضر در زندان «ادیرنه» محبوس است، نتیجه انتخابات را یک ناکامی برای حزب حاکم خوانده است. این حزب در انتخابات اخیر موفق به کسب 69 شهرداری شده است. «دیاربکر»، «وان» و «ماردین» ازجمله کلان­شهرهایی است که حزب دموکرتیک خلق­ها در آن­ها پیروز شده است.

2- دلایل اهمیت انتخابات شهرداری‌ها و نتایج شهرهای بزرگ

اهمیت نتایج انتخابات شهرداری­ها در شهرهای بزرگ همچون «استانبول» و «آنکارا» به دلیل تاثیرات شگرفی است که می­تواند بر سرنوشت سیاسی ترکیه داشته باشد. رجب طیب اردوغان در سال ۱۹۹۴ با پیروزی در انتخابات شهرداری استانبول به محبوبیت دست یافت و امروز به جایگاه قدرتمندترین شخص ترکیه رسیده است؛ لذا این باور وجود دارد که موفقیت یک حزب در شهر مهمی چون استانبول می­تواند نگاه­ های مردمی را به سمت افراد شاخص آن حزب سوق دهد. ازآن­جایی که شهرداری­ ها در ارتباط مستقیم با مردم قرار دارند، موفقیت یا عدم موفقیت احزاب در شهرداری­ ها در نوع نگاه مردم به احزاب تاثیرگذار است. بر این اساس اگر حزب جمهوری­خواه خلق به عنوان اپوزیسیون حزب حاکم، کارنامه موفقی در استانبول داشته باشد، نگاه­ها به سمت این حزب سوق پیدا خواهد کرد. جمعیت بیش از ده میلیونی واجدین شرایط رأی دادن در استانبول، اهمیت این موضوع را بیش از پیش تایید می­کند. «اکرم امام اوغلو»، شهردار شهر استانبول که بعد از پیروزی در انتخابات در تلویزیون FOX TV ترکیه حضور پیدا کرده بود، با سوالی از سوی مجری تلویزیون مواجه شد که باور مذکور در بین مردم ترکیه را تأیید می­کند. سوال طرح شده عبارت بود از اینکه اگر دوره پنج ساله شهرداری موفقیت­ آمیز باشد، به دنبال نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری هستید؟ این موضوع چرایی نگرانی­ های حزب حاکم ترکیه از شکست در انتخابات شهرداری شهرهای بزرگ را نشان می­دهد.

 

شهرداری ها در ارتباط مستقیم با مردم قرار دارند، موفقیت یا عدم موفقیت احزاب در شهرداری ها در نوع نگاه مردم به احزاب تاثیرگذار است. بر این اساس اگر حزب جمهوری خواه خلق به عنوان اپوزیسیون حزب حاکم، کارنامه موفقی در استانبول داشته باشد، نگاه ها به سمت این حزب سوق پیدا خواهد کرد

 

دلیل دیگری که برای اهمیت نتایج انتخابات اخیر می­توان ذکر کرد، ریزش آرای «آک پارتی» در شهرهای بزرگ است. اگر این موضوع به نقطه عطفی برای افول قدرت حزب عدالت و توسعه تبدیل شود، حاکمیت هفده ساله این حزب مخدوش خواهد شد. «آک پارتی» تمام تلاش خود را به کار بسته بود که حداقل در استانبول نتیجه آرا را به نفع خویش تغییر دهد؛ لذا نتیجه اولیه انتخابات در این شهر مورد پذیرش این حزب قرار نگرفته بود. «علی احسان یاووز»، معاون حزب عدالت و توسعه نیز برای ارائه درخواست لغو انتخابات و تکرار آن در شورای عالی انتخابات ترکیه حضور پیدا کرد. [4] پیش از آن به دنبال درخواست «آک پارتی» 10 درصد از آراء در این شهر بازشماری شد؛ با این حال حکم رسمی شهرداری «امام اوغلو» صادر شد. حزب عدالت و توسعه شهرداری استانبول را پس از سه دوره به رقیب سرسخت خود واگذار می­کند. موفقیت­های شهرداری­ها در طی حاکمیت حزب عدالت و توسعه موجب گرایش بیشتر مردم به این حزب شده است؛ لذا نتیجه انتخابات 2004، 2009 و 2014 شهرداری­ها به نوعی تضمین­ کننده پیروزی‌های «آک پارتی» در انتخابات ­های دیگر بود.

3- پیام‌های سیاسی و اقتصادی

حزب حاکم و اپوزیسیون در انتخابات شهرداری­ها ائتلاف­هایی را تشکیل داده بودند. ائتلاف جمهور متشکل از حزب عدالت و توسعه و حزب حرکت ملی در برابر ائتلاف ملت شامل حزب جمهوری­خواه خلق و حزب خوب قرار داشت. بر این اساس نتایج حاضر، وزن این ائتلاف­ها را در انتخابات مشخص ساخت. مشارکت ائتلاف­ها در انتخابات به معنای نگرانی­هایی است که احزاب از وزن آرای خود دارند؛ اما «آک پارتی» در انتخابات 31 مارس علی­رغم ائتلاف با حزب حرکت ملی نیز نتوانست در شهرهای بزرگ ترکیه موفقیت­های پیشین را کسب کند. این موضوع به معنای تغییر نگرش مردم به ویژه در شهرهای بزرگ در خصوص حزب عدالت و توسعه است. این انتخابات یک پیام جدی از سوی مردم ترکیه به حزب حاکم بود که ضعف عملکردی این حزب با تغییر رفتار رأی­دهی آن­ها مواجه خواهد شد. اگر حزب «عدالت و توسعه» به دنبال موفقیت در انتخابات 2023 است، باید هشدار 31 مارس را جدی بگیرد و به صورت عملیاتی در راه­های رسیدن به مطلوب مورد نظر خود گام بردارد.

انتخابات اخیر حامل پیام­های اقتصادی نیز بود. تعداد بیکاران بر اساس آمار مؤسسه «ترک استات» به ۴.۷ میلیون نفر رسیده است. مسائل ارزی سال گذشته میلادی موجب افزایش تورم در ترکیه شد و در حال حاضر اقتصاد این کشور به رکود اقتصادی دچار می­شود. شهرهایی که تورم در آن­ها دورقمی بوده است، مخالفان آک پارتی توانسته­ اند پیروز انتخابات شوند.

4- نحوه تاثیرگذاری انتخابات اخیر بر تغییر رویکرد داخلی ترکیه

اولین پیامد انتخابات اخیر تغییرات درون حزبی است که در «آک پارتی» به وجود خواهد آمد. رجب طیب اردوغان نیز پس از اعلام شدن نتایج، از لزوم پاسخ به درخواست مردم خبر داد. این موضوع به معنای ایجاد برخی از اصلاحات در درون حزب «عدالت و توسعه» خواهد بود؛ چرا که تداوم روند کنونی می­تواند این حزب را در مسیر افول قرار دهد. رئیس­جمهور ترکیه در شورای مرکزی حزب نیز با لحن تندی از ضرورت تغییرات ساختاری سخن به میان آورد. بر این اساس پیش­بینی می­شود که برخی از افراد حاضر در حزب کنار گذاشته شود و چهره­های جدیدی به عنوان جایگزین آن­ها معرفی شود. بخش دوم تغییرات درون حزبی، به تعدیل سیاست­های کنونی «آک پارتی» منجر خواهد شد. حزب «عدالت و توسعه» در حال حاضر یک هشدار جدی از سوی مردم به ویژه در شهرهای بزرگ و تاثیرگذار گرفته است؛ لذا ناچار است سیاست­های جدیدی را در دوره پیش رو مورد توجه قرار دهد.

حزب عدالت و توسعه در انتخابات اخیر در استان­های شرقی و جنوب شرقی در مقایسه با غرب ترکیه موفقیت بیشتری کسب کرده است. [5] این موضوع از موفقیت برنامه­های این حزب در برابر احزاب کردی مثل حزب دموکراتیک خلق­ها (HDP) حکایت دارد.

 

بخش دوم تغییرات درون حزبی، به تعدیل سیاست های کنونی «آک پارتی» منجر خواهد شد. حزب «عدالت و توسعه» در حال حاضر یک هشدار جدی از سوی مردم به ویژه در شهرهای بزرگ و تاثیرگذار گرفته است؛ لذا ناچار است سیاست های جدیدی را در دوره پیش رو مورد توجه قرار دهد

 

تاثیرات دیگری که انتخابات شهر­داری­ها بر عرصه سیاسی دارد، همگرایی بیشتر «آک پارتی» و حزب «حرکت ملی» است. اگر این ائتلاف در انتخابات اخیر حضور پیدا نمی­کرد، وضعیت دو حزب تشکیل دهنده آن متزلزل می­شد. تاثیرات این ائتلاف بر انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری پیشین نیز قابل توجه بود. این دو حزب در انتخابات اخیر در مجموع 51.6 درصد از آراء را کسب کردند. بر این اساس ائتلاف طرفین برای حضور پررنگ­تر در انتخابات آتی تداوم پیدا می­کند. حداقل می­توان پیش­بینی کرد که ائتلاف مذکور در انتخابات 2023 نیز حضور پیدا خواهد کرد. «دولت باغچلی»، رئیس حزب حرکت ملی (MHP) نیز بعد از انتخابات اعلام کرد که ائتلاف جمهور تا سال 2023 ادامه خواهد داشت. به عبارت دیگر دوران برتری تک حزبی حزب عدالت و توسعه با روند کنونی به پایان رسیده است.

5- رابطه انتخابات شهرداری‌ها با انتخابات آتی

عدم موفقیت «آک پارتی» در انتخابات شهرهای بزرگ ترکیه ازجمله آنکارا و استانبول از آغاز روند جدید در عرصه سیاسی ترکیه حکایت دارد. به نظر می­رسد حزب عدالت و توسعه و شخص «رجب طیب اردوغان» پیام­های انتخابات اخیر را به خوبی دریافته­اند و حال به دنبال پاسخ به تغییرات جدید هستند. اگر «آک پارتی» در پاسخ به خواسته مردم ناتوان باشد، انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری آتی نیز تحت تاثیر فضای کنونی قرار خواهد گرفت. تداوم وضعیت کنونی می­تواند بدنه حاکمیت ترکیه را با تغییراتی مواجه سازد. همان طور که بیان شد، با توجه به ریزش آرای حزب عدالت و توسعه پیش­بینی ­می­شود که این حزب در انتخابات آتی نیز با ائتلاف جمهور مشارکت داشته باشد. تنها نکته­ای که در تفاوت انتخابات شهرداری و ریاست جمهوری می­توان ذکر کرد، بزرگ­تر بودن سبد رای «رجب طیب اردوغان» در مقایسه با حزب عدالت و توسعه است. احتمالا در انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری آتی ترکیه درصد آرای آک پارتی با ریزش مواجه شود؛ اما ریزش آرای حزب لزوما به معنای افت آرای اردوغان نیست.

ذکر این نکته نیز ضروری است که انتخابات 31 مارس، آخرین انتخابات ترکیه تا سال 2023 بود. بر همین اساس وزن احزاب در انتخابات اخیر در نتایج آرا مشخص شد و تغییر در نتیجه انتخابات در سال 2023 مستلزم نوع فعالیت احزاب در آینده خواهد بود.

6- تأثیر نتایج انتخابات بر رویکرد منطقه‌ای ترکیه

رجب طیب اردوغان به دنبال موضع­گیری مداخله­ جویانه آمریکا و اروپا در قبال نتایج انتخابات 31 مارس 2019 هشدار داد که آمریکا به دنبال دخالت در امور داخلی ترکیه است؛ اما ائتلاف جمهور 51.6 درصد از آراء را به دست آورده است. رئیس ­جمهور ترکیه به آمریکا و اروپا اعلام کرد که باید حد و حدود خود را بشناسند. این موضوع به معنای نوع دیدگاه واشنگتن و هم­پیمانان آن در قبال آنکارا است؛ چراکه آن­ها از پیروز­های «آک پارتی» رضایت چندانی ندارند.

مواضع کشورهای غربی در قبال ترکیه ازجمله انتخابات اخیر این کشور بر تنش­هایی که بین طرفین حاکم است، تاثیرگذار خواهد بود. در حال حاضر خرید سامانه S-400 از روسیه، بدعهدی در تحویل جنگنده­های F-35 و مسئله «گولن» از جمله پرونده­ های لاینحل بین آنکارا و واشنگتن محسوب می­شود. [6] همه این مسائل حزب حاکم ترکیه را به این نتیجه رسانده است که در نوع تعاملات خود با آمریکا محتاطانه عمل کند. این موضوع نیز به نوبه خود بر تفاوت دیدگاه آنکارا با واشنگتن در قبال مسائل منطقه­ ای تاثیرگذار است. پیش­بینی می­شود که ترکیه به دنبال نتایج انتخابات 31 مارس در نوع رویکردهای خود در منطقه با هوشمندی بیشتری عمل کند. مسئله سوریه و نوع بازیگری آنکارا در ادلب و ماهیت رفتار با رژیم صهیونیستی تحت تاثیر موضوع مذکور قرار می­گیرد.

 

حزب عدالت و توسعه در انتخابات اخیر در استان های شرقی و جنوب شرقی در مقایسه با غرب ترکیه موفقیت بیشتری کسب کرده است. این موضوع از موفقیت برنامه های این حزب در برابر احزاب کردی مثل حزب دموکراتیک خلق ها (HDP) حکایت دارد.

 

در حالی که واشنگتن و برخی از کشورهای اروپایی به اظهارات مداخله ­جویانه در قبال انتخابات شهرداری ­های ترکیه پرداختند، ایران و روسیه موفقیت «آک پارتی» را در این انتخابات تبریک گفتند. به نظر می­رسد آنکارا همگرایی­ های خود را با تهران و مسکو به دنبال نتایج انتخابات 31 مارس تقویت خواهد کرد؛ چراکه نوع مواضعی که ترکیه از کشورهای غربی در مقایسه با کشورهای دوست خود مشاهده کرده است، این کشور را به این نتیجه می­رساند. افزایش همکاری ترکیه با جمهوری اسلامی ایران در قبال تحریم­های یک­جانبه رژیم آمریکا و تقویت مناسبات طرفین از نتایج تحولات جدید می­تواند باشد. همچنین به نظر می­رسد افکار عمومی ترکیه موافقت بیشتری با عاد ی­سازی مناسبات آنکارا و دمشق دارند و سیاست­های بی­ثبات­ ساز را در تضاد با منافع ملی خود قلمداد می­کنند. بر این اساس پیش­بینی می­شود «آک پارتی» تغییراتی را در ساختار برنامه­ های منطقه­ ای خود ایجاد خواهد کرد که تناسب بیشتری با منافع ملی ترکیه داشته باشد.

جمع­بندی

آک پارتی در انتخابات 31 مارس 2019 به عنوان حزب نخست پیروز شد؛ اما عدم موفقیت در شهرهای بزرگ ترکیه هشداری جدی به این حزب بود. حزب جمهوری­خواه خلق (CHP) به دنبال به دست آوردن موفقیت­های قابل توجه در شهرهای مهم ترکیه با قدرت بیشتری برای افزایش نفوذ خود در عرصه سیاسی این کشور تلاش خواهد کرد. این موضوع به معنای رقابت تنگاتنگ این حزب با «آک پارتی» در انتخابات آتی خواهد بود. حزب جمهوری­خواه خلق بعد از هفده سال اثبات کرد که با تلاش دموکراتیک خود می­تواند عرصه سیاسی را به نفع خویش تغییر دهد. همچنین طلسم شکست­ ناپذیری حزب عدالت و توسعه نیز در حال شکسته شدن است. چنین شکستی از سوی حزب حاکم، دیگر احزاب تاثیرگذار در ترکیه را برای گسترش نفوذ سیاسی ترغیب خواهد کرد و به نوعی امید پیروزی را در آن­ها روشن نگه خواهد داشت.

 

منابع

[1] رامین ولی‌زاده، «ترکیه در سال ۹۷؛ رویدادها و روندها»، اندیشکده راهبردی تبیین، 24/01/۱۳۹8، قابل بازیابی در پیوند زیر:

http://tabyincenter.ir/31544/                                                                        

 [2] »31 Mart 2019 Türkiye Geneli Yerel Seçim Sonuçları«, yenisafak, 3.04.2019, Available at: https://www.yenisafak.com/yerel-secim-2019/secim-sonuclari

» [3]Abdullah Gül: Türkiye’yi seçimleri tartışmalı bir ülke haline asla getirmemek gerekir«, sputniknews, 12.04.2019, Available at: https://tr.sputniknews.com/turkiye/201904121038744236-abdullah-gul-istanbul-secimleri/

» [4]AK Parti’den YSK’ya İstanbul başvurusu«, haber7, 16.04.2019, Available at: http://www.haber7.com/siyaset/haber/2852154-ak-partiden-yskya-istanbul-basvurusu

[5] »31 Mart 2019 Türkiye Geneli Yerel Seçim Sonuçları«, yenisafak, 3.04.2019, Available at: https://www.yenisafak.com/yerel-secim-2019/secim-sonuclari

[6] رامین ولی‌زاده، «تنش در روابط آمریکا و ترکیه؛ دلایل، چشم‌انداز و فرصت‌ها»، اندیشکده راهبردی تبیین، 04/06/1397، قابل بازیابی در پیوند زیر:

http://tabyincenter.ir/27438/

 

 

 

ارسال دیدگاه