یکی از دلایلی که زمینه‌ی موفقیت روس‏‌ها را فراهم می‏‌کند، همکاری کشورهای ایران، عراق و سوریه است. این همکاری می‏‌تواند در زمینه اطلاعات نظامی، در اختیار گذاشتن فضای هوایی و نیز تسهیل در ارسال تجهیزات صورت گیرد. با در نظر گرفتن این مسئله که امن‏‌ترین راه برای رسیدن جنگنده‏‌های روسی و موشک‏‌های دوربرد به مرزهای هوایی سوریه، مسیر دریای خزر- ایران- عراق و سوریه است، همکاری و در اختیار بودن فضای هوایی ایران و عراق، برای روس‏‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است.

مقدمه

پس از درخواست بشار اسد از ولادیمیر پوتین در خصوص کمک نظامی مسکو به دمشق و موافقت مجلس روسیه، این کشور حملات هوایی و برخی تحرکات نظامی دیگر را در سوریه آغاز کرده است. این اقدام در حالی صورت می‏‌گیرد که روس‏‌ها در طی چند سال اخیر و در قبال تحولات منطقه همواره سعی کرده‏‌اند با در نظر گرفتن برخی ملاحظات، از اقدام نظامی مستقیم پرهیز کرده و حتی در مواردی نظاره‏‌گر رویدادها باشند. از طرفی اقدام اخیر مسکو در مختصات جغرافیایی‏‌ای صورت می‏‌گیرد که ائتلاف ضد داعش به رهبری آمریکا مدعی انجام عملیات‏‌های هوایی در آن برای نابودی گروه‏‌های تروریستی است. با در نظر گرفتن اقدام نظامی روس‏‌ها و از طرف دیگر عدم واکنش جدی از سوی جبهه غربی، در شرایط جاری این پرسش مطرح می‏‌شود که آیا مسکو در تحرکات نظامی به اهداف خود خواهد رسید و یا اینکه اعضای ائتلاف ضد داعش، سوریه را باتلاقی برای درگیر شدن روس‏‌ها فرض کرده و در مقابل آن اقدام خاصی انجام نداده‏‌اند؟ برای پاسخ به این سؤال باید به امکان‏‌سنجی و بررسی دلایلی پرداخت که در خصوص موفقیت و یا شکست اقدامات نظامی روس‏‌ها مطرح است.

 

امکان‏‌سنجی موفقیت؛ بررسی دلایل موفقیت اقدام نظامی روسیه

1- همکاری با متحدانی از جمله ایران، عراق و سوریه

یکی از دلایلی که زمینه موفقیت روس‏‌ها را فراهم می‏‌کند، همکاری کشورهای ایران، عراق و سوریه است. این همکاری می‏‌تواند در زمینه اطلاعات نظامی، در اختیار گذاشتن فضای هوایی و نیز تسهیل در ارسال تجهیزات صورت گیرد. با در نظر گرفتن این مسئله که امن‏‌ترین راه برای رسیدن جنگنده‏‌های روسی و موشک‏‌های دوربرد به مرزهای هوایی سوریه، مسیر دریای خزر- ایران- عراق و سوریه است، همکاری و در اختیار بودن فضای هوایی ایران و عراق، برای روس‏‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است.(www.The Guardian, 8 October 2015) بنابراین یکی از مهم‏‌ترین دلایل موفقیت، تشکیل ائتلاف چهارگانه از کشورهایی است که دغدغه مبارزه با تروریسم را دارند و البته این همکاری می‏‌تواند تأثیر زیادی در ایمنی پروازی هواپیماهای روسی و کاستن از هزینه‏‌های آن‌ها در پی داشته باشد.

 

2- انتخاب تاکتیک مناسب جنگی

بر اساس مصوبه مجلس روسیه، دولت این کشور مجاز به استفاده از نیروی هوایی برای کمک به دولت سوریه بوده و از به کارگیری نیروی زمینی اجتناب شده است.(سایت جمهوری آنلاین، 12/7/1394) هر چند راهبردشناسان نظامی بر این باورند که برای تثبیت مواضع در حملات نظامی، باید نیروی زمینی وارد عرصه نبرد شود و حملات هوایی نقش تخریب استحکامات را ایفا می‏‌کنند، اما این نقش نه توسط نیروی زمینی روسیه، بلکه به نیروی زمینی ارتش سوریه واگذار شده است. بنابراین در کنار حملات روزانه 60 تا 90 سورتی پرواز جنگنده‏‌های روسیه، این نیروی زمینی سوریه است که باید مواضع تضعیف شده از سوی مخالفان مسلح را فتح و آن‌ها را تثبیت نماید. (Cockbum, 1 October 2015)

 

تاکتیک انجام حملات هوایی روس‏‌ها با پشتیبانی نیروی زمینی سوریه، اکنون در برخی نقاط اطراف ادلب، حما و حمص اجرا می‏‌شود و شرایط جنگ را به سود نظام بشار اسد در این مناطق تغییر داده است.(www.washingtonpost.com, 7 October 2015) در حلب نیز همین‌گونه است. انتخاب تاکتیک مناسب از این‏‌رو اهمیت دارد که در صورت درگیر شدن نیروی زمینی روسیه در مناطق پراکنده سوریه، ضمن افزایش هزینه، مسکو را با از بین رفتن نیروهای نظامی مواجه می‏‌کند که این مسئله می‏‌تواند ضمن ایجاد اختلافات داخلی، آن‌ها را در باتلاق نبرد با تروریست‏‌ها گرفتار کند.

 

3- استفاده از تجهیزات پیشرفته و مناسب جغرافیای مناطق اشغالی

شرایط جغرافیایی حاکم بر مناطقی که تحت اشغال تروریست‏‌ها است، از این حقیقت حکایت دارد که انجام حملات هوایی در سوریه به دلیل پراکندگی و نامشخص بودن اماکن و پایگاه‏‌های تروریست‏‌ها در کنار شرایط اقلیمی ناپایدار، نیاز به تجهیزات پیشرفته و البته مناسب دارد. در حملات هوایی روس‏‌ها، این مسئله به خوبی رعایت شده است. استفاده از جنگنده سوخو 24 فنسر (شمشیرباز) که مختص عملیات با پرواز سطح پایین و مقاوم در برابر باد است، جنگنده سوخو 25 که برای هدف‌گیری دقیق در طول شبانه‏‌روز طراحی شده است، جنگنده سوخو 30 که قدرت مانور بالایی دارد و جنگنده سوخو 34 که در ارتفاع بسیار بالا قادر به رهگیری و مورد اصابت قرار دادن اهداف است (سایت مشرق، 12/7/1394) از این مسئله حکایت دارد که متخصصین نظامی روسیه، به خوبی از شرایط حاکم بر منطقه نبرد خود آگاهی دارند و همین مسئله زمینه افزایش موفقیت آن‌ها و در نتیجه گرفتار نشدن در جنگی فرسایشی را افزایش می‏‌دهد.

 

4- انجام عملیات‏‌های دقیق و موفقیت‌آمیز

بررسی عملیات هوایی روسیه و پرتاب موشک‏‌های دوربرد حاکی از این است که نظامیان این کشور در طول عملیات‏‌های خود موفق عمل کرده‏‌اند. در صبح شروع عملیات، نیروی هوایی روسیه یک مرکز فرماندهی داعش در شهر باستانی القریتین را منهدم ساخت. پس از آن یک کاروان از نیروهای داعش در بزرگراه منتهی به پالمیرا را مورد هدف قرار داد. روس‏‌ها همچنین موقعیت مکانی جبهه النصره را در منطقه الرستین و تلبیسه در استان حمص و مرکز تجمع آن‌ها در منطقه جسرالشغور را مورد اصابت قرار داده و ضرباتی نیز به این گروه در کفر زیتا، دشت اقدام وکفر نبل در استان حما وارد ساختند. در روزهای بعدی نیز حملاتی را علیه داعش در الحسکه، المیادین و دیرالزور انجام دادند. انهدام پایگاه نظامی داعش در الطبقه و حمله به مقر اصلی داعش در این شهر در کنار انهدام کاروان داعش در امتداد بزرگراه دیرالزور- حسکه از جمله اقدامات دیگر روس‏‌ها در سوریه محسوب می‏‌شود. (Berbard& Kramer, 7 October 2015)

 

عملیات‏های دقیق نظامی در انهدام مواضع تروریست‏‌ها در سوریه، نه تنها زمینه کاهش روحیه نیروهای اشغالگر را فراهم ساخته، بلکه این حملات باعث کاستن از تبلیغات منفی رسانه‏‌های غربی نیز شده، زیرا در صورتی که حملات روسیه همراه با اشتباهاتی باشد، این مسئله زمینه ادعای نهادهای حقوق بشر وابسته به غرب و رسانه‏‌های آن‌ها را فراهم خواهد ساخت.

 

5- داشتن اهداف مورد توجه

یکی از مهم‏‌ترین دلایلی که در خصوص موفقیت روس‏‌ها و عدم گرفتار شدن آن‌ها در سوریه مطرح می‏‌شود، دلایلی است که آن‌ها را برای انجام اقدام نظامی مجاب کرده است. از جمله این دلایل می‏‌توان به کسب وجهه بین‏‌المللی، حمایت از متحد منطقه‏‌ای، تلاش برای افزایش نفوذ نظامی در منطقه و جلوگیری از گسترش تروریسم اشاره کرد. تأکید بر این اهداف باعث می‏‌شود که روس‏ها ضمن قاطعیت، با انگیزه بیشتری اقدام نظامی خود را پیگیری کنند.

 

6- تضعیف عملکرد ائتلاف ضد داعش

بیش از یک سال از تشکیل ائتلاف ضد داعش می‏‌گذرد. با وجود اینکه اعضای این ائتلاف بر این باورند که ائتلاف قادر به تضعیف گروه تروریستی بوده و بیش از 5800 سورت پروازی که منجر به کشته شدن 15 هزار داعشی شده دلیلی بر این مدعا است،(www. En.cmess.com. 1 October 2015) اما واقعیت این است که ائتلاف نتوانسته به اهداف مورد نظر دست پیدا کند. کشته شدن دست‏‌کم 459 نفر غیرنظامی در کنار حمله به مواضع مردم و همین‌طور عدم جلوگیری از اقدامات داعش، باعث شده تا نتوان به عملکرد این ائتلاف امید چندانی داشت. (سایت اسلام‌تایمز، 5/7/1394) عملکرد ضعیف ائتلاف زمینه افزایش امیدواری به ائتلاف چهارگانه روسیه، ایران، عراق و سوریه را فراهم ساخته است. عملکرد موفق ائتلاف چهارگانه در عرصه تحولات میدانی نیز از این حقیقت حکایت دارد که ائتلاف تاکنون توانسته اهداف مورد نظر را محقق سازد.

 

امکان‌سنجی شکست؛ بررسی دلایل عدم موفقیت اقدام نظامی روسیه

1- حمایت غرب از برخی گروه‏‌های تروریستی

یکی از مشکلات پیش روی روسیه، حمایت آمریکا و متحدان آن از گروه‏‌های تروریستی در سوریه است. البته رئیس جمهور آمریکا با نامیدن این گروه‏‌ها به نام گروه‏‌های میانه‏‌رو، حمایت کشورش را از آن‌ها اعلام کرده و خواستار عدم تجاوز روسیه به حریم آن‌ها شده است. (مهر نیوز، 11/7/94) در مقابل اما مسکو با اعلام اینکه بین تروریسم خوب و بد تفاوتی قائل نیست، حملاتی را علیه مواضع تروریست‏‌ها در استان ادلب و حلب، مقر گروه تروریستی جیش‏‌الفتح -که مورد حمایت غرب است- انجام می‏‌دهد. بنابراین تضاد دیدگاه‏‌های موجود می‏‌تواند فشارهایی را بر روسیه وارد کرده و موانعی را در برابر آن‌ها قرار دهد.

 

2-  تداخل با حملات ائتلاف

در شرایط جاری بخشی از حملات روسیه در مناطق رستن، تلبیسه، الحلوله و ام شرشوح در استان حمص و در برخی از نقاط الرقه علیه گروه تکفیری داعش انجام می‏‌گیرد.(مشرق نیوز، 12/7/1394) از طرفی اعضای ائتلاف مبارزه با داعش نیز مدعی انجام سورت‏‌های پروازی در این مناطق هستند. تداخل در انجام عملیات هوایی نمی‏‌تواند گزینه مطلوب مسکو باشد زیرا در صورتی که تداخل پروازی صورت گیرد یا در انهدام مواضع، اشتباهی صورت گیرد ممکن است جنگ رسانه‏‌ای به ضرر روس‏‌ها باشد و تبلیغات منفی علیه این کشور صورت پذیرد.

 

3- احتمال تلافی گروه‏‌های تروریستی

عملیات علیه گروه‏‌های تروریستی که با پاسخ این گروه‏‌ها ممکن است همراه باشد، می‏‌تواند تبعاتی را برای روسیه به همراه داشته باشد. در همین راستا گروه جبهه النصره ضمن اعلام جنگ علیه روسیه برای تحویل و یا کشتن هر نیروی روسی 13 هزار دلار پاداش تعیین کرده است. داعش نیز روسیه را به عملیات‏‌های انتحاری تهدید کرده است.(www.Newsweek.com, 2 October 2015) تلافی گروه‏‌های تروریستی نه تنها علیه منافع مسکو در نقاط مختلف، بلکه ممکن است در داخل کشور روسیه نیز شکل بگیرد. واکنش روسیه به این اقدامات بسته به شدت و نوع آن‌ها متفاوت خواهد بود، ولی در صورتی که این اقدامات از شدت بالایی برخوردار باشد، ممکن است در شیوه مبارزه روسیه تغییراتی را ایجاد کند.

 

4- هزینه عملیات نظامی

بر کسی پوشیده نیست که جنگ با گروه‏‌های تروریستی و انجام عملیات گسترده هوایی در کنار مانورهای نظامی، نیاز به هزینه‏‌های زیادی دارد. اقدام روس‏ها در سوریه نیز برای آن‌ها هزینه‏‌های زیادی را در بردارد. با وجود اینکه مسکو اعلام کرده که هزینه این حملات از بودجه دفاعی این کشور تأمین شده و بر اقتصاد آن‌ها تأثیری نخواهد داشت، (سایت میدل‏ایست، 18/7/1394) اما به نظر می‏‌رسد با توجه به شرایط حاکم بر اقتصاد روسیه ممکن است جنگ با گروه‏‌های تروریستی اقتصاد این کشور را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش قیمت نفت به زیر 50 دلار به عنوان یکی از مهم‏‌ترین منابع درآمدی، هزینه‏‌های زیاد در اوکراین، کاهش ارزش روبل، افزایش بدهی‏‌های خارجی و داخلی از جمله مشکلاتی است که روسیه با آن مواجه است. (پژوهشکده پولی و مالی، 18/6/1394) بنابراین گرفتار شدن روسیه در جنگی که ممکن است فرسایشی و اهداف آن پراکنده و در مواردی نامشخص باشد، نه تنها روس‏‌ها را با مشکلات اقتصادی مواجه می‏‌کند، بلکه ممکن است خاطره تلخ گرفتار شدن شوروی‏‌ها در افغانستان را دوباره تداعی کند.

 

نتیجه‏‌گیری

روسیه در حالی جنگ علیه گروه‏‌های تروریستی در سوریه را آغاز کرده که این کشور با مشکلات اقتصادی مواجه است. از طرفی خطر گروه‏‌های تکفیری و نامشخص بودن محل تجمع آن‌ها در کنار اشتراک در منطقه نبرد با ائتلاف ضد داعش، کشورهای غربی را امیدوار کرده تا سوریه به باتلاقی برای گرفتار شدن روسیه تبدیل شده و با تشدید مشکلات این کشور، آن‌ها بتوانند مسکو را در قضیه سوریه با خود همراه سازند. اما طرح‏‌ریزی دقیق عملیاتی، انتخاب تجهیزات مناسب، داشتن اهداف مورد توجه و همکاری با متحدان منطقه‏‌ای باعث گردیده تا نسبت به اقدام نظامی روس‏‌ها امیدواری‏‌های زیادی شکل بگیرد. بنابراین برخلاف ائتلاف ضد داعش که نتوانسته در یک سال اخیر به اهداف مورد نظر دست پیدا کند، ائتلاف چهارگانه ضدتروریسم متشکل از کشورهای روسیه، ایران، عراق و سوریه می‏‌تواند در زمینه مبارزه با تروریسم به موفقیت‏‌های بزرگی دست پیدا کند.

 

----------------------------------------

منابع:

- پژوهشکده پولی و مالی، 18/6/1394، قابل دسترس در:

http://www.mbri.ac.ir/ =181566

- سایت اسلام تایمز، 5/7/1394، قابل دسترس در:

http://www.islamtimes.org/fa/doc/article/411172/

- سایت جمهوری آنلاین، 12/7/1394، قابل دسترس در:

http://press.jamejamonline.ir/2113773666614135831

- سایت مشرق نیوز، 12/7/1394، قابل دسترس در:

http://www.mashreghnews.ir/fa/news/476351

- سایت میدل‏ایست، 18/7/1394، قابل دسترس در:

http://middleeastpress.com/?p=38501

- مهر نیوز، 11/7/94، قابل دسترس در:

http://www.mehrnews.com/news/2930123/

 

 

- Bernard, Anne & Andrew E. Kramer, 7 October 2015: Escalating Syria Attack, Russia Fires Missiles From Warships, The New York Times.

 

- Cockbum, "Who is Russia bombing in Syria? The militant groups determined to fight to the death". The Independent. 1 October 2015. – Patrick Cockburn stated that "The Free Syrian Army was always a mosaic of fractions and is now largely ineffectual."

 

- www. En.cmess.com. 1 October 2015.

 

- www.Newsweek.com, 2 October 2015, "Al-Qaeda Affiliate Issues Bounty for Capture of Russian Soldiers in Syria". Newsweek. 2 October 2015. Retrieved 16 October 2015.

 

- www. The Guardian, 8 October 2015, "Russia will pay price for Syrian airstrikes, says US defence secretary".

 

- www.washingtonpost.com, 7 October 2015, world/syrian-activists-russian-air-strikes-pound-rebel-zones-in-latest-blows/2015/10/07/fb3be168-5cf3-4e38-98f3-f6b75ed53871_story.html